Παρασκευή, 1 Νοεμβρίου 2013

Ο Έλληνας Υιός του Θεού


Του Απόστολου Αντωνάκη

Η αινιγματική ιστορική μορφή του Απολλωνίου άφησε διαχρονικά  ίχνη, που ακόμη και στις μέρες μας αποτελούν έναν φιλοσοφικό γρίφο με πολλές και αντικρουόμενες μεταξύ τους απόψεις. Εκείνο, ωστόσο, που παραμένει ακλόνητο στοιχείο είναι ότι η ζωή του αποτέλεσε αιτία θρησκευτικών, κοινωνικών, πολιτικών και φιλοσοφικών αναταράξεων σε μια εποχή κατά την οποία ο Χριστιανισμός αναδύθηκε ορμητικά θέτοντας νέες βάσεις στην Παγκόσμια Ιστορία...

H μικρή πόλη της Καππαδοκίας, τα Τύανα, είναι η γενέτειρα του Απολλωνίου, από την οποία προέρχεται και το δεύτερο συνθετικό του ονόματός του ως δηλωτικό της καταγωγής του.

Χαρακτηρίζεται «ισόχρονος» του Χριστού, αν και γεννήθηκε – σύμφωνα με τα ιστορικά στοιχεία – το 10 μ.Χ. Ωστόσο, οι ιστορικές πηγές της εποχής που αναφέρονται σε αυτόν τηρούν μια περίεργη «σιωπή». Ανάμεσα σε εκείνους που ασχολήθηκαν με την ζωή του και το φιλοσοφικό του έργο κάποιοι εκφράστηκαν γι’ αυτόν με δέος, σεβασμό και επαινετικά σχόλια, υμνώντας τον ως ιερό πρόσωπο, θείο φιλόσοφο και «υπεράνθρωπο», ενώ κάποιοι άλλοι – με αντίθετη γνώμη – τον χαρακτήρισαν μάγο, απατεώνα, γόητα, αγύρτη, ταχυδακτυλουργό, ακόμα και γελοίο.

Οι αντιφατικές απόψεις είναι δύσκολο να αξιολογηθούν και να τεκμηριωθούν επαρκώς, αφού και οι δύο πλευρές παρουσιάζουν τα δικά τους επιχειρήματα για να στηρίξουν τους ισχυρισμούς τους. Εκείνο όμως που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι, αφενός, η κατανόηση πως υπάρχουν ελάχιστες πηγές που αναφέρονται στον Απολλώνιο, ώστε να υπάρξει η ανάλογη συγκριτική προσέγγιση, και, αφετέρου, η εκτίμηση που αφορά στις κοινωνικοπολιτικές σκοπιμότητες της εποχής, οι οποίες χρησιμοποίησαν διάφορες προσωπικότητες (όπως ο Τυανεύς) ανάλογα με τα σχέδια των κύκλων που τις εκπροσωπούσαν.

Ο Απολλώνιος λοιπόν, ήταν αναπόφευκτο να αποτελέσει στόχο εκμετάλλευσης – κατά μια ευρύτερη έννοια – μια που η εκτενής επαινετική αναφορά περί της ζωής του από τον Φιλόστρατο καταγγέλθηκε πως ήταν μεθοδευμένη από τον κύκλο των διανοουμένων όπου ο ίδιος ιστορικός και ρήτωρ ανήκε. Συγκεκριμένα, ο Φιλόστρατος είχε επιλεγεί από την σύζυγο του αυτοκράτορα Σεπτίμιου Σεβήρου (195 – 211 μ.Χ.), Ιουλία Δόμνα, να ενταχθεί σε έναν σεβαστό κύκλο λογίων, σοφών και διανοουμένων της εποχής ώστε να αναπτυχθεί ένα νέο φιλοσοφικό ρεύμα που θα απλωνόταν σταδιακά στα πέρατα της αυτοκρατορίας.

Η ίδια η αυτοκράτειρα ήταν λογία με υψηλή μόρφωση και μύηση στον αποκρυφισμό, καταγόμενη από την Έμεσα της Συρίας. Ο πατέρας της λέγεται πως ήταν ο ουσιαστικός μέντοράς της, καθώς ο ίδιος ήταν ιερέας του Ηλίου. Ο φιλοσοφικός κύκλος που περιέβαλλε την αυτοκράτειρα είχε εκφράσει το θρησκευτικό δόγμα πως όλες οι θρησκείες στηρίζονται πάνω στις ίδιες αρχές και επομένως κρινόταν αναγκαία η δημιουργία μιας οικουμενικής θρησκείας που θα συνένωνε όλους τους λαούς κάτω από έναν βαθύτερο πνευματικό καθοδηγητισμό. Κάθε τέτοια προσπάθεια όμως έχει την ανάγκη ενός πνευματικού ταγού, ίσως «θεοποιημένου», και αυτόν ανέλαβε να παρουσιάσει ο Φιλόστρατος δια του Απολλωνίου Τυανέως. Όμως, ποια ήταν τα κριτήρια γι’ αυτήν την επιλογή και τι πνευματικά-ηγετικά στοιχεία συγκέντρωνε το πρόσωπο του Απολλωνίου;

«ΘΕΙΑ ΔΙΑΜΟΝΗ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ...»

Ένας από τους μεταγενέστερους σοφιστές-συγγραφείς που ασχολήθηκαν με τον Απολλώνιο ήταν και ο Ευνάπιος, που γεννήθηκε το 347 μ.Χ. και έχαιρε σεβασμού από συγχρόνους, αλλά και μεταγενεστέρους του. Ο ίδιος ήταν ιεροφάντης των Ελευσινίων Μυστηρίων – άρα άτομο εκ των κανόνων όχι προσιτό – ο οποίος σε μια σειρά χαρακτηρισμών της προσωπικότητας και της ζωής του Τυανέως έγραψε χαρακτηριστικά: «Δεν είναι απλός άνθρωπος για να τον κρίνεις με αυτή την λογική. Είναι περισσότερο μια Θεία Διαμονή μεταξύ των ανθρώπων...»

Φυσικά δεν εννοούσε κατά κυριολεξία ότι ο Απολλώνιος ήταν «Θεός» αλλά πεφωτισμένος από Θεία Γνώση που του έδινε υπεράνθρωπες πνευματικές ικανότητες.

Θρύλοι που συνόδευσαν την ζωή του αναφέρουν πως κατά την γέννησή του, και συγκεκριμένα λίγες μέρες πριν τον τοκετό, «θείο όραμα» παρουσιάστηκε στην μητέρα του μιλώντας της για ό,τι επρόκειτο να συμβεί. Σε ερώτησή της ποιος πρόκειται να γεννηθεί, η «οπτασία» απάντησε: «Εγώ ο ίδιος, ο Πρωτεύς, ο Αιγύπτιος Θεός...».

Ο Πρωτέας κατά τον Όμηρο ήταν θεότητα με ισχυρές δυνάμεις που προμάντευε στους Αχαιούς τα όσα έμελλε να συμβούν (Οδύσσεια, δ 340).

Κατά τους ίδιους μύθους, η μητέρα του Απολλωνίου, μία ημέρα προ του τοκετού, βγαίνοντας περίπατο σε κοντινό λιβάδι αποκοιμήθηκε. Τότε μαζεύτηκαν γύρω της οι κύκνοι και έστησαν χορό χτυπώντας μελωδικά τις φτερούγες τους. Από τον ήχο και την αύρα που σκόρπιζαν τα φτεροκοπήματά τους, η γυναίκα ξύπνησε και αμέσως γέννησε το αγόρι που έμελλε να τιμηθεί ακόμη και ως Θεός.

Από παιδί έδειξε μεγάλες αρετές και όλοι στα Τύανα τον παρακολουθούσαν με έκπληξη, αλλά και σεβασμό. Σε ηλικία 14 ετών ο πατέρας του τον πηγαίνει στην Ταρσό της Κιλικίας, παραδίδοντάς τον ως μαθητή στον εκ Φοινίκης ρήτορα Ευθύδημο. Εκεί έδειξε κλίση προς την Πυθαγόρειο Σχολή και ακολουθεί την διδασκαλία του νεοπυθαγόρειου Εύξενου. Μετά τα δεκαέξι φεύγει μόνος του για τις Αιγές, όπου αφοσιώθηκε στην μελέτη.

Σε νεαρή ηλικία άρχισαν να διαφαίνονται οι υπερφυσικές του δυνάμεις, όπως και η συνετή συμπεριφορά του. Περνούσε αρκετές ώρες στο ιερό θεραπευτήριο του Ασκληπιού, όπου λέγεται πως έκανε και το πρώτο του «θαύμα», θεραπεύοντας έναν έφηβο Ασσύριο από μανιακή συμπεριφορά, κάνοντας χρήση απλά... των συμβουλών του. Αντίθετα, εξεδίωξε έναν πλούσιο, ο οποίος έδειξε ασέβεια προς το ιερό, παρ’ όλο που είχε προσφέρει πανάκριβα δώρα. Μιλώντας με διδασκαλικό τρόπο προς τον ιερέα του Ασκληπιείου είπε: «η θεϊκή δικαιοσύνη επιβάλλει εγκράτεια, σύνεση και σεβασμό για την ζωή. Θα έπρεπε όλοι να ζητούν από τους θεούς μόνο τα οφειλόμενα. Διότι στους ευσεβείς οφείλονται τα αγαθά, ενώ στους κακούς τα αντίθετα... Και οι θεοί βέβαια γνωρίζουν τι ακριβώς είναι καθένας από τους ανθρώπους».

Σε ηλικία 20 ετών επιστρέφει στα Τύανα για να παραστεί στην νεκρώσιμη τελετή του αποθανόντος πατέρα του. Αργότερα στην Άσπενδο της Παμφυλίας πέφτει μεγάλος λιμός εξαιτίας κερδοσκόπων που έκρυψαν την σιτοπαραγωγή. Εκεί ο Απολλώνιος, χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια, αναγκάζει τους δράστες να σκεφτούν σαν πνευματικοί άνθρωποι και σε λίγο η αγορά γεμίζει από το κρυμμένο στάρι. Ο σεβασμός προς το πρόσωπό του έγινε ακόμα πιο μεγάλος και η φήμη του άρχισε να ισοπεδώνει τα σύνορα του γνωστού τότε κόσμου. Παντού όπου υπήρχαν ταραχές τον προσκαλούσαν να δώσει λύση και τότε ελάχιστες λέξεις του ήταν ικανές να επιβάλλουν την ηρεμία και την τάξη.

Ταξίδεψε σ’ ολόκληρο τον κόσμο, ενώ – καθώς λέγεται – μυήθηκε από τους Βαβυλώνιους ιερείς και τους Βραχμάνες των Ινδιών.

ΤΑ ΕΙΚΑΖΟΜΕΝΑ ΘΑΥΜΑΤΑ

Σε ηλικία 50 ετών ήταν πλήρους ωριμότητας και σοφίας. Οι περισσότερες πόλεις τον προσκαλούσαν να διδάξει αποδίδοντάς του τις μέγιστες τιμές. Σε κάθε πόλη προέβαινε σε ανοικτές ομιλίες στα πλήθη, προς τα οποία απηύθυνε μηνύματα ειρήνης και εγκράτειας.

Το πρώτο «θαύμα» υποτίθεται, κατά τους ιστορικούς, ότι το πραγματοποίησε στην «ακόλαστη Έφεσο». Εκεί, ομιλών περί κοινωνικής αλληλεγγύης στο πλήθος, σε παρακείμενα δέντρο παρουσιάστηκε, σπάζοντας την ηρεμία, ένα σπουργίτι τιτιβίζοντας δυνατά. Αμέσως πολλές δεκάδες σπουργίτια φτερούγισαν αθόρυβα σχεδόν και εγκαταλείποντας το δέντρο ακολούθησαν το πρώτο.

Ο Απολλώνιος κοίταξε ψηλά προς το δέντρο και είπε ήρεμα: «Μην ανησυχείτε για ό,τι συνέβη. Κάποιος μικρός που κουβαλούσε στάρι, έπεσε στο τάδε μονοπάτι (το ονόμασε) και του χύθηκαν οι σπόροι. Το πρώτο πουλί που ήρθε κάλεσε τα υπόλοιπα για να γευτούν τους διασκορπισμένους σπόρους». Πολλοί τότε έτρεξαν προς το υποδειχθέν σημείο και αφού επέστρεψαν επιβεβαίωσαν έκπληκτοι τα όσα ο Απολλώνιος είχε μαντέψει. Ακολούθησαν και άλλα «θαύματα» με κορυφαία το σταμάτημα του λιμού στην Έφεσο, την θεραπεία δαιμονισμένου νέου στην Αθήνα και την Κόρινθο, όπου αποκαλύπτει σε νεαρό ερωτευμένο πως η γυναίκα που ήταν μαζί της δεν ήταν άνθρωπος αλλά... η λάμια Έμπουσα, δαιμονική οντότητα της αρχαιότητας. Εκτός από αυτά – και άλλα παρόμοια περιστατικά – λέγεται ότι ανέστησε αρκετούς νεκρούς, ενώ πολλές ήταν και οι προφητείες του. Κραυγαλέο παράδειγμα ήταν και το προμάντεμα της διάνοιξης του Ισθμού στην Κόρινθο επτά χρόνια νωρίτερα από την έναρξη της τομής που διέταξε ο Νέρων («ο αυχήν της γης τετμήσεται, μάλλον δ’ ου»).

Κορυφαία απόφασή του θεωρήθηκε η μετάβασή του στην Ρώμη το 62 ή το 63 μ.Χ., όπου φυλακίστηκε κατ’ εντολήν του Δομιτιανού, απελευθερώθηκε των δεσμών μόνος του και παρουσιάστηκε στο ρωμαϊκό δικαστήριο, όπου αιωρούμενος ανέφερε ότι κανείς τους δεν ήταν ικανός να τον δικάσει, περισσότερο δε να τον θανατώσει, διότι δεν ήταν φθαρτός. Ακολούθως εξαφανίστηκε, ενώ αρκετοί υποστήριξαν πως την ίδια στιγμή δίδασκε σε διαφορετικές πόλεις.

Ο Απολλώνιος λατρεύτηκε, μα και κατηγορήθηκε τόσο στην εποχή του όσο και μεταγενέστερα. Το όνομά του όμως έμεινε χαραγμένο στις αινιγματικές ασαφείς ιστορικές σελίδες. Το ίδιο αινιγματικός άλλωστε ήταν και ο βίος του, που πέρα από κάθε αντιπαράθεση ήταν ενδεδυμένος με ευπρέπεια, ήθος και σεβασμό για την ζωή και τα θεία δημιουργήματα, αλλά και τις ηθικές βάσεις πάνω στις οποίες έπρεπε να στηρίζονται οι ανθρώπινες κοινωνίες.



1 σχόλιο:

Σχόλια με greeklish δεν γίνονται δεκτά.